Yazı Detayı
19 Mayıs 2020 - Salı 18:29
 
Ülkemizin Topraklarından Koparılıp Yurt Dışına Götürülen Tarihi Eserlerimiz
Kubilay Kaptan
kaptankubilay@gmail.com
 
 

Ülkemizin Topraklarından Koparılıp Yurt Dışına Götürülen Tarihi Eserlerimiz

 

11 Kasım 2019 tarihinde bir haber yayınlandı. Bu habere göre Kültür ve Turizm Bakanlığı’na Türkiye’den yurt dışına kaçırılan tarihi eserleri hakkında soru soruluyor. Bakanlık tarafından verilen yanıtta, yurt dışına kaçırılan eserlerin sayısının ve yerlerinin bilinmediği ifade ediliyor. Eserlerin ilgili birimlerce kayıt altına alınamadan yurt dışına kaçırıldığı belirtilen yanıtta, bazı müze depolarının ve özel koleksiyonların erişilebilir olmaması nedeniyle yurt dışındaki kültür varlıklarına ilişkin net bir sayının verilemeyeceği kaydediliyor. Yanıta göre, Ağustos 2019’a kadar, Almanya, ABD, Avusturya, Belçika, Bulgaristan, Danimarka, Fransa, İngiltere ve İtalya’nın aralarında bulunduğu ülkeler nezdinde eserlerin iadesi için girişimde bulunuluyor. Türkiye’ye geri getirilebilen eserlerin sayısı ise açıklanamıyor.

 

Yazım, bu son derece üzücü konuyla ilgili. Basit bir araştırma yaptığınızda ülkemizden şimdiye kadar yurt dışına kaçırılmış önemli tarihi eserlerin bir listesine ulaşıyorsunuz. Burada bu listenin özetini vermek istiyorum:

 

1 – Zeus Sunağı, Pergamon Antik Kenti

 

Zeus Sunağı, Berlin Pergamon Müzesi – Almanya

 

Benim de defalarca ziyaret ettiğim ve hayran kaldığım bir yerdir Pergamon Antik Kenti. Pek çok ilkin gerçekleştiği bir yerdir. Bu ilklerin bazıları şunlar: ilk parşömen (deriden kağıt yapımı); ilk Asya kütüphanesi; ilk büyük hastane; ilk telkinle tedavi; ilk doğal tedavi (müzik, tiyatro, spor, güneş, su ve çamur ile); ilk farmakoloji (bitkisel ilaçlar); ilk afyon maddeli ilaç; ilk kent hijyeni (sağlık altyapısı); ilk tip-eczacılık simgesi (yılanlı sütun); ilk mühendislik, “u” borusu yöntemi ile trigonometri; ilk kent imar yasası; ilk kent çarşı-pazar yasası; ilk komün devleti; ilk grev ve toplu sözleşme; ilk dört tiyatrolu kent; en dik tiyatrolu kent; ilk meslek sendikaları ve sendika konfederasyonu; ilk üç dereceli öğretim (ilk, orta, lise); en büyük sunak (Zeus Sunağı); ilk kazı müzesi (arkeoloji deposu ve sonra müze); ilk ahşap sahneli tiyatro; ilk Hıristiyan kilisesi (yedi kiliseden biri).

 

Bu ilklerin yaşandığı ve yüzlerce medeniyete ev sahipliği yapmış olan antik Pergamon şehrinin, tamamı mermerden yapılmış ve antik kentin en görkemli şaheserlerinden biri olan ‘Zeus Sunağı' artık yerinde yoktur. Sunağın olduğu yerde sadece temel kalıntıları vardır. Sunak, 1870'li yıllarda Alman demiryolu mühendisi Carl Humann tarafından, dönemin padişahından izin alınarak, o zamanlar Prusya olan bölgeye götürülmüştür. Bugün ise Berlin'de bulunan Pergamon (Bergama) Müzesi'nde tüm heybetiyle sergilenmektedir. Aslında bu eser için ‘kaçırılmıştır’ dememek gerekirse de, ülkemizin için büyük bir kayıp olmuştur.

 

 

 

 

2 - Athena Tapınağı, Pergamon Antik Kenti

 

Athena Tapınağı, Berlin Pergamon Müzesi – Almanya

 

Milattan önce 2. yüzyılın başlarında kral 2. Eumenes tarafından Pergamon Antik Kenti'ndeki Akropolis'e inşa ettirilen Athena Tapınağı'nın yapısı da yurt dışına özel izinle götürülen eserlerimizden. Yapı 19. yüzyılda o zamanki adıyla Prusya olan şimdiki Almanya'ya götürülmüştür. Bu yapı da yine Berlin'deki Pergamon Müzesi'nde sergilenmektedir.

 

 

3 - Agora Kapısı, Milet Antik Kenti

 

Agora Kapısı, Milet Antik Kenti, Berlin Pergamon Müzesi – Almanya

 

Aydın ili, Söke ilçesi, Balat köyünde bulunan, kazılara ilk defa Berlin Müzesi Müdürlerinden Schoene tarafından başlanan ve bunu 1896 yılında Wiegand’ın yaptığı kazının izlediği Miletos antik kentinde yapılan kazılarda ele geçen bazı eserler, Sultan II. Abdülhamid’in emriyle Almanlara hediye edilmiştir. Bu kazılar sırasında bulunan MS ikinci yüzyıla ait anıtsal Güney Agora Kapısı bugün Berlin Pergamon Müzesi’nde sergilenen en önemli eserler arasında yer almaktadır.

 

 

 

 

 

 

4 - Nereidler Anıtı, Xanthos Antik Kenti

 

Nereidler Anıtı, Xanthos Antik Kenti, Londra British Müzesi – İngiltere

 

Bir Likya kenti olan Xanthos ya da Ksanthos kentinden alınarak götürülen anıtın MÖ 420 - 390 yılları arasında inşa edildiği düşünülmektedir. Anıta adını sütunların arasındaki Nereid heykelleri vermiştir. Bu görkemli anıt kazılarla gün yüzüne çıkarılır ve İngilizler tarafından yerinden sökülür. Sökülen her parça götürülmek için hazırlanır. Antalya'da yerinden sökülüp götürülen Nereidler'in olduğu yerde artık bomboş bir tepe görülmektedir. Eser günümüzde British Müzesi'nde sergilenmeye devam etmektedir.

 

5 - Payava Lahdi, Xanthos Antik Kenti

 

Payava Lahdi, Xanthos Antik Kenti, Londra British Müzesi – İngiltere

 

Kaş’a 45 kilometre mesafedeki Kınık Mahallesi’nde bulunan Xanthos Antik Kenti, 1800’lü yıllarda batı Antalya sahiline ikinci kez gemiyle yanaşan İngiliz arkeolog Charles Fellows tarafından yağmalanmıştı. Bu yağma dönemin sultanı Abdülmecit’in çıkardığı fermanla özel izne bağlanırken, bu antik kentimizdeki tarihi eserlerimizi Fellows’un gemisine sandıklar içerisinde yerel halk taşımıştı. Bu yağmada kaçırılan dünyaca ünlü eserlerimizin arasında, bugün British Museum'da sergilenen Pavaya Lahdi de bulunuyordu.

 

Charles Fellows bu muhteşem lahdi tabanıyla birlikte götürmek istemiş, tek parça halinde götüremeyince Malta'dan taş ustaları çağırtmış ancak ustalar sıtmaya yakalanınca daha fazla zaman kaybetmeyip eldekiyle kaçmıştı. 80 ton ağırlığındaki bu lahit de gemiye yüklenerek diğer eserlerimizle birlikte İngiltere’ye doğru yola çıkmıştı. Günümüzde British Museum’da sergilenen Payava Lahdi, Likya kültürüyle ilgili en dikkat çekici eserlerden biridir.

 

Bir sonraki yazımda diğer eserlerimizi tanıtmaya devam edeceğim.

 

 

 
Etiketler: Ülkemizin, Topraklarından, Koparılıp, Yurt, Dışına, Götürülen, Tarihi, Eserlerimiz,
Yorumlar
Haber Yazılımı